مدل گراهام:

بر اساس نظریه گراهام، ابعاد رفتار شهروندی سازمانی شامل موارد زیر می باشد:

  • اطاعت سازمانی (ارائه خدمات): این واژه توصیف کننده رفتارهایی می باشد که ضرورت و مطلوبیت آن در ساختار معقولی از نظم و مقررات پذیرفته شده اند.
  • وفاداری سازمانی: که با وفاداری به خود، سایر واحدها و بخش های سازمانی متفاوت می باشد و اظهار کننده میزان فداکاری کارکنان در راه منافع سازمانی و حمایت و دفاع از آن می باشد.
  • مشارکت سازمانی: این واژه به درگیر بودن در اداره سازمان اعم از حضور در جلسه ها، به اشتراک گذاشتن عقاید خود با دیگران و آگاهی به مسائل جاری سازمان اشاره کرد (اسلامی و همکاران، ۱۳۹۰: ۵۹).

۲-۱-۴-۲) مدل ارگان:

بر اساس نظریه ارگان (۱۹۹۰)، ابعاد رفتار شهروندی سازمانی شامل موارد ذیل می باشد:

  • نوع دوستی: نوع دوستی با کمک داوطلبانه به افراد مشخصی در محیط کار و در ارتباط با یک وظیفه یا مشکل سازمانی مرتبط می باشد.
  • وظیفه شناسی: رفتارهایی را شامل می شود که به فرد اجازه می دهد تا وظایف خود را بالاتر از حد انتظار انجام دهد.
  • جوانمردی: تمایلی از طرف کارمند برای تحمل شرایط غیر ایده آل بدون هیچ گله و شکایتی در برابر کاستی های واقعی می باشد. جوانمردی مرتبط با عملکرد گروه کاری می باشد، به طوری که مدیران ، انرژی و زمان کمتری را برای هماهنگی اعضا صرف می کنند و می توانند بخش عمده ای از وقت خود را به فعالیت های طرح ریزی، برنامه ریزی، حل مشکلات و تحلیل سازمانی اختصاص دهند.
  • ادب و مهربانی: شامل رفتارهایی می باشد که از بروز مشکل جلوگیری می کند، مانند اجتناب از بروز مشکل برای همکاران و یا مشورت پیش از اقدام.
  • فضیلت مدنی: رفتاری می باشد که نشان می دهد یک کارمند در مورد حیات سازمان حساسیت دارد و مسئولانه مشارکت می کند. فضیلت مدنی شامل پیشنهادات سازنده ای می باشد درمورد اینکه چگونه گروه کاری می تواند کارایی خود را ارتقا دهد. این مسأله مبتنی بر ماهیت پیشنهاد منابع را آزاد می کند یا کارکنان را کارامدتر می سازد و عملکرد گروه را با مشارکت فعالانه و توجه آمیز افزایش می دهد. (فانی و همکاران، ۱۳۹۰: ۴).

۲-۱-۴-۳) مدل پودساکف و همکاران:

پودساکف و همکارانش[۱] (۲۰۰۷) ۳۰ نوع رفتار شهروندی شناسایی کرده و آنها را در هفت بعد اصلی قرار داده اند که عبارتند از:

  • نوع دوستی یا رفتارهای یاری گرانه: شامل کمک کردن داوطلبانه به دیگران یا جلوگیری از ایجاد مشکلات کاری می باشد.
  • جوانمردی: نوعی از رفتار شهروندی سازمانی می باشد که نسبت به رفتارهای یاری گرانه توجه بسیار کمتری به آن شده می باشد و تحمل به شرایط اجتناب ناپذیر و ناراحت کننده در کار بدون شکایت و ابراز ناراحتی را شامل می شود.
  • وفاداری سازمانی: پیروی از موازین سازمانی و اقدام کردن به وظایف، فراتر از علایق فردی و گروههای کاری می باشد. این دسته از رفتارها شامل دفاع از سازمان در مقابل تهدیدات، مشارکت در کسب حسن شهرت برای سازمان و مشارکت با دیگران در دستیابی به منافع کل می باشد.
  • اطاعت سازمانی: پذیرش ضرورت و مطلوبیت قوانین منطقی و مقررات سازمانی می باشد که در توضیح شغل و خط مشی های سازمان انعکاس می یابد.

برای دانلود متن کامل اینجا کلیک کنید