عنوان کامل پایان نامه :

مطالعه تطبیقی محاربه در حقوق کیفری ایران و فقهای شافعی و حنفی

رکن روانی

گفتار نخست: اهمیت رکن روانی در محاربه

به اعتقاد غالب حقوقدانان وجود یک اقدام مادی که قانون آن را جرم شناخته می باشد برای احراز مجرمیت بزهکار و مجازات وی کافی نیست. بزهکار بایستی از نظر روانی یا بر ارتکاب جرم انجام یافته قصد مجرمانه و عمد داشته (جرایم عمدی) و یا در اجرای اقدام به نحوی از انحاء و بی آنکه قصد منجزی بر ارتکاب جرم از او سر زند مرتکب خطایی شود که بتوان آن را از نظر جزایی مسئول شناخت (جرائم غیر عمدی[1]).

عنصر مادی و روانی در جرم محاربه لازم و ملزوم یکدیگر هستند و حتما فرد بایستی به قصد ایجاد رعب و هراس و سلب آزادی و امنیت مردم دست به اسلحه ببرد تا بتوان او را مشمول جرم موضوع این ماده دانست. رکن روانی در این جرم انگیزه را شامل نمی شود و متضمن عمد عام در به کار بردن سلاح و قصد خاص در ارعاب مردم با سلب امنیت می باشد[2].

پس صرف ارتکاب رکن مادی در غالب جرائم باعث تحقق جرم نمی شود و احراز قصد و نیت ارتکاب جرم و به عبارت دیگر مطالعه وضعیت روانی مرتکب در زمان انجام رکن مادی لازم است. اجزاء رکن روانی جرم محاربه را ذیل عنوان سوء نیت عام و خاص مورد مطالعه قرار می دهیم.

گفتار دوم: اجزاء رکن روانی

الف: سوء نیت عام

در جرم محاربه که از جرائم عمدی می باشد اراده ارتکاب و قصد به کار گیری سلاح برای تحقق جرم کافی نیست، بلکه لازم می باشد مرتکب قصد اخافه نیز داشته باشد، به همین جهت مقنن در تبصره 1 ماده 183 قانون مجازات اسلامی مقرر داشته: «کسی که به روی مردم سلاح بکشد اما در اثر ناتوانی موجب هراس هیچ فردی نشود محارب نیست». البته تحقق این معنی در به کارگیری سلاح گرم که استفاده از آنها قدرت زیادی نمی خواهد و صرف داشتن آن باعث هراس مردم خواهد شد مشکل به نظر می رسد.

همچنین در محاربه لازم می باشد که مرتکب علاوه بر سوء نیت عام یعنی قصد به کار بردن سلاح، سوء نیت خاص یعنی قصد اخافه مردم را نیز داشته باشد. پس سوء نیت عام جرم محاربه عبارت می باشد از استفاده از سلاح یعنی اینکه مرتکب قصد به کار بردن وسیله یا خواست دست بردن به اسلحه را نیز داشته باشد[3].

ب: سوء نیت خاص

سوء نیت خاص درکلیه رفتارهای مجرمانه ای که تحت عنوان محاربه قابل تعقیب هستند، قصد اخافه و وحشت عمومی می باشد. در ماده 183 قانون مجازات اسلامی که مقرر داشته: «هرکس که برای ایجاد رعب و هراس و سلب آزادی و امنیت مردم دست به اسلحه ببرد محارب و مفسد فی الارض می باشد.» از نظر قانونگذار قصد اخافه را دارند. پس قصد اخافه و وحشت عمومی در حکم «سوء نیت خاص» می باشد که با تحقق سوء نیت عام که همانا استفاده از سلاح می باشد، رکن معنوی جرم محاربه را محقق می سازد و اگر کسی فاقد آن باشد، مجازاتی ندارد. مثل کسی که در صحنه نمایش برای ایجاد شگفتی و جلب توجه تماشاگران به سمت آنان سلاح بکشد.

به هر ترتیب عده ای قصد خاص یعنی اخافه مردم را برای تحقق محاربه لازم دانسته اند. یعنی سوء نیت عام را استفاده از سلاح و سوء نیت خاص را ایجاب رعب و وحشت عمومی پنداشته اند[4]. با در نظر داشتن ماده 183 قانون مجازات اسلامی همین برداشت مورد تایید می باشد که محارب علاوه بر سوء نیت عام، بایستی قصد خاص و قصد ایجاد رعب و هراس را داشته باشد.

به علاوه دکتر حبیب زاده معتقد بر این می باشد که چه بسا بتوان علاوه بر عناصر مذکور برای تحقق رکن روانی این جرم، انگیزه را هم مطرح کرد. البته مقصود از انگیزه در اینجا قصد رعب و هراس نیست زیرا این قصد در واقع همان قصد مجرمانه می باشد، بلکه مقصود قصد فساد می باشد. یعنی محارب علاوه بر عنصر روانی عملش بایستی با انگیزه و داعی فساد باشد[5].

بدین ترتیب وجود قصد عام و قصد خاص جهت تحقق جرم محاربه قطعی می باشد و احراز آن با هرگونه قرینه و اماره امکان پذیر می باشد منتها در اهل «ریبه» قصد اخافه مفروض می باشد لذا در مورد اینکه محارب بایستی از اهل ریبه باشد، یعنی فرد یا افرادیکه احتمال انجام حمله از ناحیه آنها هست و حالت ظاهری آن ها به نحوی می باشد که ایجاد شک می کند یا به تعبیرحقوق عرفی دارای حالت خطرناک هستند بین فقها اختلاف هست. اکثر آنها به عدم اشتراط اهل ریبه بودن قائلند. محقق (ره) در شرایع در مورد اینکه آیا لازم می باشد محارب اهل ریبه باشد تردید کرده و قول اصح را عدم اشتراط دانسته می باشد[6].

شهید اول در اللمعه الدمشقیه تجدید سلاح و قصد اخافه را از ارکان محاربه دانسته اند اعم از آنکه مرتکب از اهل ریبه باشد یا نباشد[7]. اما شهید ثانی در توضیح لمعه وجود قصد اخافه را برای تحقق محاربه لازم نمی داند[8].

[1] – همان منبع، ص196.

[2] – مرتضوی، سعید، جرائم علیه امنیت و آسایش عمومی، نشر مجد، چاپ اول، تهران، 1385، ص45.

[3] – حبیب زاده، محمد جعفر، همان منبع، ص102.

[4] – همان.

[5] – همان.

[6] – محقق حلی، ابوالقاسم نجم الدین، همان منبع، جلد8، ص47

[7] – مکی العاملی، محمد بن جمال الدین، معروف به شهید اول، اللمعه الدمشقیه، کتاب حدود، چاپ بیروت، ج9، 290.

[8] – الجبعی العاملی، زین الدین، معروف به شهید ثانی، همان منبع، ص291.

سوالات یا اهداف پایان نامه :

آیا عناوین محاربه و افسادفی الارض دو عنوان مجرمانه مجزّا محسوب می گردند؟

2- آیا مقررات ناظر به محاربه در قانون مجازات اسلامی دارای نارسائی های تقنینی می باشد؟

3- بزه محاربه از دیدگاه فقهی مقیّد به نتیجه مجرمانه می باشد یا مطلق محسوب می شود؟

از لینک انتهای صفحه ، خرید و دانلود آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک انتهای صفحه مراجعه نمایید:

متن کامل پایان نامه رشته حقوق - مقطع کارشناسی ارشد

لینک متن کامل پایان نامه رشته حقوق با عنوان :مطالعه تطبیقی محاربه در حقوق کیفری ایران و فقهای شافعی و حنفی   با فرمت ورد