عنوان کامل پایان نامه :

 مطالعه تطبیقی عزل اما قهری در فقه امامیه و حقوق ایران

حق حضانت، شرایط و پایان آن درحقوق موضوعه

نگاهداری و تربیت اطفال بعنوان باب دوم از کتاب هشتم از جلد دوم قانون مدنی در مواد 1168 تا 2179 ق.م. مطرح شده می باشد.در ماده 1168 ق.م. حضانت هم حق و هم تکلیف ابوین دانسته شده می باشد. در ماده 169 ق.م.قبل از اصلاح مجمع تشخیص مصلحت نظام، به پیروی از قول مشهور فقهای امامیه چنین آمده بود: «برای نگاهداری طفل، مادر تا دوسال از تاریخ تولد ولادت او، اولویت خواهد داشت پس از انقضاء این مدت حضانت با پدر می باشد مگر نسبت به اطفال اناث که تا سال هفتم حضانت آنها با مادر خواهد بود». اما ماده فوق بنابر ماده واحده مصوب 8/9/1382 مجمع تشخیص مصلحت نظام اصلاح گردیده می باشد. در ماده واحده ماده 1169 ق.م.مصوب 20/1/1314 به توضیح زیر اصلاح می‌شود: برای حضانت و نگهداری طفلی که ابوین او جدا از یکدیگر زندگی می‌کنند، مادر تا سن هفت سالگی اولویت دارد و پس از آن با پدر می باشد. تبصره: بعد از هفت سالگی درصورت حدوث اختلاف، حضانت طفل با رعایت مصلحت کودک به تشخیص دادگاه می‌باشد.این ماده واحده در جلسه علنی روز یکشنبه مورخ ششم مردادماه یکهزار و سیصد و هشتاد و یک مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ 8/9/1382 با اصلاحاتی به تصویب مجمع تشخیص نظام رسیده می باشد.حضانت هم ناظر به حمایت جسمی از کودک می باشد و هم ناظر به حمایت روحی و اخلاقی از او؛ از این‌رو در ماده 1173 ق.م. به هر دو جنبه اشاره شده می باشد: «هرگاه در اثر عدم مراقبت یا انحطاط اخلاقی پدر یا مادری که طفل تحت حضانت اوست صحت جسمانی یا تربیت اخلاقی طفل در معرض خطر باشد، محکمه می‌تواند به تقاضای اقربای طفل یا به تقاضای قیم او یا به تقاضای رئیس حوزه قضایی هر تصمیمی را که برای حضانت طفل مقتضی بداند، اتخاذ کند». ماده 1171 ق.م. اظهار می‌کند: «در صورت فوت یکی از ابوین حضانت طفل با آنکه زنده می باشد خواهد بود؛ هرچند متوفی پدر طفل بوده و برای او قیّم معیّن کرده باشد». کلمه «قیم» در این ماده، برخلاف اصطلاح معمول درحقوق، به معنی وصی بکار رفته می باشد.[1]

2-1-3-2. حق بازی و تعلیم و تربیت در فقه امامیه و حقوق موضوعه

همانطور که کودک نیاز به آب و هوا دارد، بازی و انتخاب رفتار و گفتار مناسب(تربیت) و یادگیری علوم و فنون جهت رشد و شکوفا شدن استعدادها و توانایی‌های خود در عرصه حیات اجتماعی نیز از حقوق و نیازهای اساسی کودکان به شمار می‌آید. به همین خاطر در مطالب زیر به این مباحث مهم پرداخته شده می باشد.

2-1-3-2-1. حق بازی و تعلیم و تربیت در فقه امامیه

بازی با سرشت کودک عجین می باشد و یکی از نیازهای طبیعی او بشمار می‌رود.اسلام با در نظر داشتن این نیاز طبیعی دستور می‌دهد که کودکان را تا هفت سالگی آزاد بگذارند تا بازی کنند.امام صادق علیه السلام فرموده‌اند : بگذارفرزندت تا هفت سال به بازی بپردازد و در هفت سال دوم به تادیب او همت گمارو در هفت سال سوم مراقب او باش. چنانکه در روایتی از پیامبر آمده می باشد : هرکس که کودکی نزد اوست، بایستی برای او کودک شود».[2]

و بالاخره تربیت عبارت می باشد از: انتخاب رفتار و گفتار مناسب، ایجاد و شرایط و عوامل لازم و کمک به شخص مورد تربیت تا بتواند استعدادهای نهفته‌اش را در تمامی ابعاد وجود، بطور متناسب پرورش داده و شکوفا سازد و به سوی هدف و کمال مطلوب تدریجاً حرکت کند. پس تربیت کردن، یاری کردن کودک می باشد تا به شخصیت آزاد و منضبطی که همان موجود اخلاقی می باشد برسد یا بهتر بگوئیم: آن را در خود بسازد.[3]

تعلیم: عبارت می باشد از انتقال علو م وفنون و بطور کلی انتقال دانسته‌ها به فراگیر و متعلم.بعبارت دیگر تعلیم عبارت می باشد از: سخن گفتن و القای کلمات معنادار، تا متعلم به معانی آن الفاظ پی ببرد، و بدین وسیله استعدادهای نهفته خویش را به فعلیت تبدیل سازد و عالم شود.از اینجا روشن می‌شود که تعلیم نیز نوعی تربیت بشمار می‌آید.[4] تعلیم و تربیت در دیدگاه اسلام همراه و قرین هم هستند. شاید این دو را بتوان در ذهن ازهم جدا انگاشت، اما در عالم خارج هر آموزشی، تربیت خاص خود را بدنبال دارد و در تربیت نیز، نوعی آگاهی و آموزش نهفته می باشد.حق تعلیم و تربیت، از حقوق اساسی کودک بشمار می‌رود. در اسلام ضمن اینکه به جایگاه علم و دانش‌آموزی بطور عمومی فراوان اشاره شده می باشد، تعلیم و تربیت فرزندان نیز بطور مستقل، مورد توجه قرار گرفته و برآن تاکید شده می باشد. چنانکه در روایتی، امام علی(ع) فرمودند: حق فرزند بر پدر سه چیز می باشد: 1- نام نیکو برای او انتخاب کند 2- او را به نیکی ادب کند 3- به او قرآن بیاموزد.[5]

هم چنین امام صادق(ع) فرمودند: (لازم می باشد) طفل هفت سال بازی کند، هفت سال خواندن و نوشتن بیاموزد و هفت سال حلال و حرام (مقررات زندگی) را یاد بگیرد.[6]

از آنجا که فرزندان استمرار وجود پدر هستند، تربیت آنها از زاویه‌ای دیگر نیز قابل مطالعه می باشد. امام سجاد(ع) در این زمینه می‌فرماید: حق فرزند برتو این می باشد که بدانی قسمتی از وجود توست و در خیر و شر دنیا به تو پیوند دارد و تو در ادب آموزی و خداشناسی او مسئولیت داری، (بایستی او را به خدای بزرگ راهنمایی کنی) و در اطاعت اوامر حق نسبت به خودت و او یاریش نمایی، پس درصورت انجام وظیفه‌ات پاداش بری و درصورت تقصیر و کوتاهی کیفر شوی، پس در انجام امورش همچون کسی باش که به کارهای نیکوی او در دنیا آراسته می‌شود و به خوب اقدام کردنت درمورد او و نتیجه خوب گرفتن از او نزد پروردگارش از مجازات مصون باشی و نیرو و توانی غیر از خداوند نمی‌باشد.[7]

البته پدر بعنوان معلم و مربی بایستی همواره در کوشش برای جستن راههای بهتر و مؤثرتر برای تعلیم و تربیت و آگاهی مقدم بر امر تعلیم و تربیت او باشد.یک پدر خوب بایستی در ابعاد تعلیم و تربیتی مربوط به خود نیز پیوسته درحال رشد باشد.پس پدر بعنوان مربی بایستی همواره در بکارگیری راهها و روشهای جدید تربیتی توانا باشد.البته برای تربیت، راههای مختلف اظهار شده می باشد.مانند:

1- تربیت بوسیله الگو: مربی و بویژه پدر در نظر طفل نمونه برتر و الگوی شایسته‌ای می باشد که کودکان از نظر رفتاری و اخلاق، دانسته یا ندانسته، از او پیروی می‌کنند. 2- تربیت بوسیله عادات نیکو: والدین بایستی از همان آغاز، طفل را به اخلاق و عادات و آداب شرعی و پسندیده خو دهند. 3- تربیت از راه موعظه: قرآن کریم از شیوه موعظه و نصیحت و اظهار داستانهای حکمت آمیز، قصه و حکایات پندآموز بسیار استفاده کرده می باشد. با موعظه می‌توان مرز خوبی و بدی و مصادیق آنها را با لطافت تمام جدا نمود. 4- تربیت از راه مراقبت: یعنی پدر بعنوان مربی بایستی طفل را به لحاظ تکوین عقیدتی و اخلاقی و آمادگیهای روانی و اجتماعی، سالم و مؤثر بودن محیط تعلیم و تربیت، همواره مدنظر و تحت مراقبت داشته باشد و از حال او غفلت نکند، تا با استمرار و پیگیری آگاهانه و بازخورد مناسب از حرکت‌های تربیتی بتوان به اهداف عالی دست پیدا کرد.همچنین پدر بعنوان مربی بایستی به قواعد اساسی تربیت برای نیل به هدف مطلوب پایبند باشد. اخلاص، تقوی، علم، حلم و اعتقاد به مسئولیت مانند صفات اصلی مربی در راه تربیت بشمار می‌روند.[8]

2-1-3-2-2. حق بازی و تعلیم و تربیت در حقوق موضوعه

در حقوق ایران نیز علاوه بر حمایت جسمی کودک به حمایت اخلاقی و روانی وی نیز توجه داشته می باشد. ماده 1104 ق.م. در این زمینه می‌گوید: «زوجین، بایستی در تشیید مبانی خانواده و تربیت اولاد خود به یکدیگر معاصدت نمایند».و در ماده 1178 نیز مقرر گردیده می باشد: «ابوین مکلف هستند در حدود توانایی خود به تربیت اطفال خویش برحسب مقتضی اقدام کنند و نباید آنها را مهمل بگذارند».بنا بر ماده 4 قانون تامین وسایل و موجبات تحصیل اطفال و نوجوانان ایرانی مصوب 22/5/1353: اگر اما طفل در موعد مقرر به موجب قانون تعلیمات اجباری، بدون داشتن عذر موجه، کودک خود را برای تحصیل منظم به دبستان نسپارد، علاوه بر اجبار وی بر جبران غفلت و مسامحه به پرداخت جریمه و جزای نقدی تا دویست هزار ریال، و به انجام تکالیف خود نیز محکوم خواهد شد و اگر از اجرای حکم امتناع کند و یا پس از اجرای حکم، کودک یا نوجوان کمتر از 18 سال را از تحصیل باز دارد، به حبس حنجه‌ای و تعزیری از یک سال تا سه سال و تامین هزینه معاش و تحصیل کودک و نوجوان محکوم خواهد شد.البته این ضوابط و مقررات تاکنون جدی تلقی نشده و کمتر اتفاق افتاده می باشد که اما متخلف طفل به پرداخت جریمه یا مجازات حبس محکوم شده باشد.[9]

2-1-3-3. حق تکریم و تکریم در فقه امامیه و حقوق موضوعه

تکریم و تکریم به دیگران و اصول همزیستی در روابط اجتماعی انسانها یکی از اصول بدیهی و ضروری بشمار می‌رود که کودکان نیز نباید ازاین امر مستثنی باشد پس در مطالب صفحه بعد کوشش بر توضیح و تبیین این امر مهم شده می باشد.

2-1-3-3-1. حق تکریم و تکریم در فقه امامیه

اسلام، در نظر داشتن نیازهای معنوی و تامین احتیاجات روانی کودک را به طرز ظریفی پیش‌بینی نموده می باشد. از این روست که تکریم و رعایت تکریم کودک بعنوان یک حق مسلم بر عهده والدین و دیگران مورد تاکید قرار گرفته می باشد. زیرا که دوره کودکی مهمترین دوره زندگی بشر و دوره شکل‌پذیری و اثرپذیری او می‌باشد.پیامبر(ع) فرمودند :«فرزندان خود را تکریم کنید و آدابشان را نیکو گردانید تا مورد مغفرت و بخشش خداوند قرار گیرند». البته اکرام و تکریم کودکان مصادیق فراوانی دارد که در اسلام بدانها تصریح شده می باشد که در زیر به بعضی از آنها اشاره می‌کنیم:

1- سلام کردن: امام صادق(ع) به نقل از رسول اکرم(ص) می‌‌فرمایند :«پنج چیز می باشد که تا لحظه مرگ آنها را ترک نمی‌کنم… یکی از آنها سلام گفتن به کودکان می باشد تا این رفتار، پس از من سنت شود».[10]

2- خطاب نیکو به فرزندان: دراین ارتباط پیامبر(ص) می‌فرماید : وقتی نام فرزندتان را می‌برید او را گرامی بدارید و جای نسشتن او را وسیع‌تر قرار دهید و نسبت به او روترش مکنید.[11]

3- عیب‌جویی نکردن: روزی مردی در حضور پیامبراکرم(ص) به خاطر عملی که فرزندش انجام داده بود از او عیب‌جویی کرد پیامبر فرمود : فررزندت تیری از تیرهای تیردان توست.[12]

4- وفای به عهد: علی(ع) از پیامبر گرامی اسلام نقل می‌کند: هریک از شما، اگر به فرزند خود وعده می‌دهد، بایستی به آن اقدام کند و نیز امام کاظم(ع) می‌فرماید: اگر به کودکان خود وعده دادید وفا کنید زیرا آنان می‌پندارند که روزیشان به دست شماست، براستی خداوند برهیچ چیز از آنان آنچنان خشم نمی‌گیرد، مگر بخاطر زنان و کودکان.[13]

  1. صفایی، سیدحسین، امامی، اسدالله، حقوق خانواده، ص 128.

1.حرعاملی، محمدبن حسن، وسایل الشیعه، ص 203.

[3]. امینی، ابراهیم، اسلام و تعلیم و تربیت، ص 11-14.

  1. 3. محمدیان، بهرام، حقوق فرزندان از دیدگاه اسلام، ص 129.
  2. ابن ابی الحدید مدائنی، عزالدین عبدالحمید، توضیح نهج البلاغه، ص 33.

[6].  محمد بن یعقوب بن اسحاق کلینی رازی، ابوجعفر، الکافی، ص 47.

[7]. بن علی بن حسین ابن شعبه حرانی، ابو محمدحسن، تحف العقول، ص 263.

  1. مجید، وزیری، حقوق متقابل کودک و اما در اسلام، ص 194-195.

[9] . سیدحسین، صفایی و اسدالله امامی، حقوق خانواده، ص 158.

[10] . مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ص 10.

[11] . بن حسین حر عاملی،محمد، وسایل الشیعه، ص 127.

[12] . علی متقی بن حسام الدین هندی برهان خوری، علاالدین، کنزالعمال، ص 207.

[13] . طبسی، محمدجواد، حقوق فرزندان در مکتب اهل بیت(ع)، ص 97.

سوالات یا اهداف پایان نامه :

هدف از انجام این پژوهش، مطالعه تطبیقی عزل اما قهری در فقه امامیه و حقوق ایران می‌باشد.

ت. اهداف جزئی پژوهش

  • مطالعه مفهوم ولایت و اقسام آن.
  • مطالعه و تبیین حدود ولایت اما قهری در امور مالی و غیرمالی.
  • مطالعه و تبیین اولویت والدین در ولایت بر کودک.
  • مطالعه و اظهار موارد عزل اما قهری و ضمانتها و مسئولیتهای اما قهری.
  • مطالعه و اظهار موارد ضم امین و عزل قیم.

از لینک انتهای صفحه ، خرید و دانلود آنی فایل متن کامل با فرمت ورد می توانید به لینک انتهای صفحه مراجعه نمایید:

متن کامل پایان نامه رشته حقوق - مقطع کارشناسی ارشد

لینک متن کامل پایان نامه رشته حقوق با عنوان : مطالعه تطبیقی عزل اما قهری در فقه امامیه و حقوق ایران   با فرمت ورد