دانشگاه شیراز

دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی

پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته روانشناسی

گرایش بالینی

عنوان:

اثربخشی برنامه تعدیل سوگیری شناختی-مؤلفه تفسیر و توجه بر علائم اضطراب اجتماعی و ترس از ارزیابی منفی و اثر زنجیره‌ای این مؤلفه‌ها در افراد با‌ اختلال اضطراب ‌‌اجتماعی

تعدیل سوگیری شناختی

پژوهش حاضر از نوع تحقیقات آزمایشی با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون همراه با گروه کنترل محسوب می‌شود. در این طرح، برنامه تعدیل سوگیری شناختی، مؤلفه‌های توجه و تفسیر، به عنوان متغیر مستقل و نمره سوگیری توجه، سوگیری تفسیر منفی، سوگیری تفسیر خنثی، علائم اضطراب اجتماعی و ترس از ارزیابی منفی نیز به عنوان متغیر وابسته در نظر گرفته شدند. لازم به ذکر می باشد متغیرهای سن و تحصیلات به عنوان متغیر کنترل اعمال شدند.

 

 

3-2- جامعه آماری

 

کلیه دانشجویان دختر در حال تحصیل دانشگاه دولتی شیراز و دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز در نیمسال دوم سال تحصیلی 92-91 و نیمسال اول سال تحصیلی 93-92 که واجد علائم اضطراب اجتماعی بودند، به عنوان جامعه آماری این پژوهش در نظر گرفته شدند. با در نظر داشتن فراوانی موقعیت‌های اجتماعی اجتناب‌ناپذیر برای دانشجویان، دامنه 30-18 سالگی سن شروع اختلال و نرخ شیوع بیشتر اختلال در زنان (سردارآبادی، 1385)، جامعه آماری فوق برای اجرای طرح حاضر تعیین شد.

 

 

3-3- نمونه و روش نمونه‌گیری

 

آزمودنی‌های این پژوهش به روش نمونه‌گیری در دسترس به دست آمدند. در گام نخست فراخوان‌هایی با تمرکز بر علائم بنیادی اضطراب اجتماعی در دانشکده‌ها و خوابگاه‌ها نصب شد تا افراد واجد علائم با محقق تماس بگیرند. افراد داوطلب، پرسشنامه هراس اجتماعی[1] کانور (2000) را به عنوان ابزار غربال تکمیل نمودند و در صورت کسب نمره بالاتر از خط برش (19) و برآورده ساختن ملاک‌های شمول، در پژوهش شرکت داده شدند و به تصادف در یکی از گروه‌های چهارگانه قرار گرفتند.

ملاک‌های شمول بدین ترتیب بود: (1) عدم سوء مصرف یا وابستگی به مواد مخدر (2) فقدان اختلالات روانپزشکی در زمان اجرای پژوهش (3) عدم دریافت درمان‌های روانشناختی و روانپزشکی در حین اجرای پژوهش.

در نهایت 80 نفر که به تصادف در دو شرایط آزمایشی تعدیل سوگیری تفسیر و اصلاح سوگیری توجه در قالب گروه‌های آزمایش و کنترل (جمعاً چهار گروه 20 نفره) جای گرفتند، در پژوهش شرکت نمودند.

 

 

3-4- ابزار پژوهش

 

3-4-1- پرسشنامه هراس اجتماعی (SPIN)

این پرسشنامه توسط کانور و همکاران (2000) با هدف سنجش هراس اجتماعی تدوین شده می باشد. پرسشنامه یک مقیاس خودسنجی 17 ماده‌ای می باشد که 3 خرده مقیاس فرعی ترس (6 ماده)، اجتناب (7 ماده) و ناراحتی فیزیولوژیک (4 ماده) را شامل می‌شود. هر ماده بر اساس مقیاس 5 درجه‌ای لیکرت (از 0= ابداً تا 4= بی‌نهایت) درجه‌بندی می‌شود. نقطه برش 19 با کارایی و دقت تشخیصی 79/0، افراد با اختلال اضطراب اجتماعی و بدون اختلال را از هم متمایز می‌سازد.

پرسشنامه مزیت‌های کوتاه بودن، سادگی و سهولت نمره‌گذاری را داراست و می‌تواند به عنوان یک ابزار معتبر برای سنجش علائم اختلال اضطراب اجتماعی به کار برده شود و با در نظر داشتن اینکه نسبت به کاهش علائم در طی زمان حساس می باشد، می‌تواند به عنوان ابزار غربالگری و نیز برای آزمون پاسخ به درمان در اختلال اضطراب اجتماعی و یا تمییز دادن درمان‌های با کارآیی متفاوت به کار گرفته شود (کانور و همکاران، 2000).

کانور و همکاران (2000) پایایی مقیاس را به روش بازآزمایی در گروه‌های با تشخیص اختلال اضطراب اجتماعی برابر با 78/0 تا 89/0 گزارش نموده‌اند. همچنین ضریب آلفا برای کل مقیاس برابر 94/0 و برای مقیاس‌های فرعی ترس 89/0، اجتناب 91/0 و ناراحتی فیزیولوژیک 80/0 به دست آمده می باشد. روایی همگرا برای کل مقیاس در مقایسه با نمرات هراس اجتماعی فرم کوتاه (BSPS) با ضرایب همبستگی 57/0 تا 80/0 گزارش شده می باشد. عبدی (2004؛ به نقل از طالع‌پسند و نوکانی، 2010) همسانی درونی کل مقیاس را به روش آلفای کرونباخ برابر 86/0 و پایایی به روش بازآزمایی را 83/0 گزارش نموده می باشد. وی اعتبار محتوایی مقیاس را نیز با در نظر داشتن نظر سه تن از اساتید روانشناسی تایید نمود.

 

3-4-2- پرسشنامه اضطراب اجتماعی لیبوویتز (LSAS)

لیبوویتز (1987؛ به نقل از خورشیدزاده، برجعلی، سهرابی و دلاور، 1390) با هدف ارزیابی شدت اختلال اضطراب اجتماعی و اجتناب این پرسشنامه را تدوین نمود. پرسشنامه 24 ماده دارد که 13 گویه آن مربوط به اضطراب عملکرد و 11 گویه دیگر مربوط به اضطراب در موقعیت‌های اجتماعی می باشد و آزمودنی می‌بایستی به هر گویه برحسب اضطراب و اجتناب خود پاسخ دهد.

بر اساس هنجارهای صورت گرفته، نمرات بین 65-55 اضطراب اجتماعی متوسط، 80-65 اضطراب اجتماعی قابل ملاحظه و 95-80 اضطراب اجتماعی شدید را مطرح می‌کند و بالاتر از این میزان نشان دهنده اضطراب اجتماعی بسیار شدید می باشد (لیبوویتز، 1987؛ به نقل از خورشیدزاده، برجعلی، سهرابی و دلاور، 1390).

در تحلیل عامل مقیاس، چهار عامل تعامل اجتماعی، صحبت کردن در جمع، ترس از مورد مشاهده قرار گرفتن، خوردن و نوشیدن در جمع استخراج شده می باشد (هیمبرگ و همکاران، 1999). پایایی مقیاس به روش بازآزمایی بعد از 12 هفته 83/0 و معنادار در سطح 01/0 و همسانی درونی آن 95/0 گزارش شده می باشد.

 

3-4-3- فرم کوتاه مقیاس ترس از ارزیابی منفی (FNES-B)

فرم کوتاه مقیاس ترس از ارزیابی منفی دارای 12 ماده پنج گزینه‌ای می باشد که به روش لیکرت (1= هیچگاه صدق نمی‌کند تا 5= تقریباً همیشه صدق می‌کند) میزان اضطراب تجربه شده افراد در برابر ارزیابی منفی را می‌سنجد (لری، 1983). مطالعه‌ها همبستگی بالای این ابزار (96/.) با فرم اصلی را نشان داده‌اند؛ همسانی درونی کل مقیاس نیز 89/0 گزارش شده می باشد. همچنین تحلیل واریانس یک سویه تفاوت معنادار گروه بیماران با اختلال اضطراب اجتماعی و آزمودنی‌های غیر مضطرب گروه گواه را نشان داد.

داداش‌زاده، یزدان دوست، غرایی و اصغرنژاد فرید (1391) فرم کوتاه پرسشنامه ترس از ارزیابی منفی (FNES-B) را به فارسی ترجمه و اعتبار محتوایی آن را توسط سه نفر از اساتید روان‌شناسی بالینی و روان‌پزشکی مورد تایید قرار داده‌اند. پایایی این آزمون به روش بازآزمایی و با فاصله زمانی دو هفته برابر با 98/0 و همسانی درونی آن به روش آلفای کرونباخ 83/0 به دست آمد.

[1] Social Phobia Inventory (SPIN)

متن کامل در این لینک: اثربخشی برنامه تعدیل سوگیری شناختی-مؤلفه تفسیر و توجه بر علائم اضطراب اجتماعی و ترس از ارزیابی منفی و اثر زنجیره‌ای این مؤلفه‌ها در افراد با‌ اختلال اضطراب ‌‌اجتماعی